Oleg skipsrotta

Mér var líka sagt frá öllum rottonum í bakaríi K.E.A. það var ótrúleg saga en þó sönn. Eins og í öllum náttúrulegum bakaríum þá var mikið af rottum í kringum bakarí K.E.A.í raun ekki bara í kringum heldur líka inni í sal , undir ofnum og bekkjum. Jónas verkstjóri var að gefast upp. Hann hafði barist við kvikyndin í 23 ár. Hann hafði gefið þeim fleiri tugi kílóa af eitri, hann hafði haft ketti, fleiri tugi af rottubogum, og drekkingatunnur, en rottonum fjölgaði alltaf, þar til snemma árs 1987, þá réð hann til starfa unga stúlku úr Saurbæjarhreppnum, sem var lágum framsóknarættum. Hún hét Rúna og var lítil og smágerð, nefið með skörpum krók og kynndbein framstæð augun skörp, ljósblá, hárið skollitað en varirnar voru holdmiklar í mótsögn við allt annað á líkamanum, Hún var hvorki snör né hæg í hreifingum.Það mætti halda af þessari lýsingu að fólk tæki eftir henni Rúnu vegna sérkennilegs útlits, en svo var ekki. Fólk gæti haldið að hún væri ljót en svo var ekki heldur,hún var í raun fögur, en hún var ósýnileg. Ég hitti hana einmitt í biðröð í búð , löngu eftir að þetta gerðist, og tók eftir því eftir á að ég var ekki viss hvort ég hafði hitt hana eða ekki , samt var einhvernveginn eins og að hún fylgdi mér marga daga á eftir. Þetta var útúrdúr. Hún var aðeins sextán ára þegar hún byrjaði á bakaríinu. Strax fyrsta daginn fóru kallarnir að áreita hana eins og alla kvennmenn sem unnu í bakaríinu, en það þótti nú bara sjálfsagt í þá daga. Henni leið illa og var að hugsa um að gera eitthvað í þessu, svo hún ákvað að hengja sig , en slíkt þótti besta lausnin á tilfinningahnútum í þá daga og er enn vinsælt. Hún ætlaði að nota bitana sem voru í loftina á bakaríinu, því þetta var gamalt bakarí. Þetta kvöld var hún ein í bakaríinu, því hún átti að baka um nóttina handa öllum í Eyjafyrði, en í stað þess að baka þá fór hún að leita að stiga. Það var dimmt í geymslunni og hún fann ekki rofann, þá heirði hún Rödd úr dimminu sem sagði "Hvers leitar þú stúlka", "stiga" svaraði Rúna án þess að hugsa sig um. " Hann er hér " sagði röddin "hvað viltu með hann" ´" ég ætla að hengja mig" sagði Rúna. "ekki gera það, ég get hjálpað þér sagði röddin" sagði röddin" "hvernig ?" " ég kann að baka". Daginn eftir þegar Jónas kom til vinnu þá voru öll borð og bekkir full af dýrindis brauðum og líka afmælistertum og fermingar tertum og smákökum, kleinum og vínarbrauði og öllu því brauði sem nöfnum tjáir að nefna. Jónas varð stein hissa. Hann var næstum því farinn að hrósa Rúnu, en hann var illmenni og gat því setið á sér. Næstu nótt gerðist alveg það sama, og líka þarnæstu. Kallarnir á bakarínu gerðu nú ekki neitt, en konurnar urðu að vinna svolítið við að rétta brauðið yfir afgreiðslborðið og með því að benda flutninga bílstjóranum á brauðið sem átt að fara til Dalvíkur og Ólafsfjarðar. Fólk fór að tala um þá miklu breytingu sem orðið hafði á KEA brauðinu. Enginn skyldi neitt í neinu. Jónas sagði að þetta væri tóm vitleysa því brauðið væri eins og það hefði alltaf verið. En á hverri nót var Rúna og þúsund rottur að baka dýrindis brauð fyrir alla í Eyjafirði. Svona gekk þetta í tvö ár, en þá fóru kaupfélögin úr tísku og bakaríinu var lokað. Rúna var dauðfeginn að vera laus úr bakaríinu og öllu rottustandinu, enda hafði henni aldrei fallið vel við nagdýr samt hvaddi hún rotturnar með virktum síðustu nóttina og þakkaði þeim samstarfið. Hún hafði nú endurheimt lífsgleði sína og fór til náms í kynfræðum í Ameríku. Þar lærði hún það að á mörgum hlutuum er munur þó þeir séu á annan hátt svipaðir. Hér heima vitnar hún hiklaust í erlendar rannsóknir og er oft í blöðum að tala um útbreidda miskininga um getanaðartæki mannsins og svo náttúrulega svolítið líka um eðlilega afbigðilega kynhegðun. Þrátt fyrir þetta er hún á vissan hátt ennþá lítil og ósýnuleg. Það er svo margt skrítið í Saurbæjarhreppnum.

Alltaf man ég þegar ég fór í Kjallarann í gamla daga. Þar voru stundum gamlir sjómenn sem þurftu að segja sögu, Það var einn þeirra sem sagði mér þetta. Það var einu sinni að vori til, þetta var þegar rússnesku togararnir voru að byrja að koma hingað með fisk. Þá gerist það að hafnarvörðurinn á Torfunesbryggjuni tekur eftr því að stór togari stímir beint framhjá brygjunni og stefnir í átt að flugvellinum. Honum varð hverft við hljóp í talstöðina. Þetta var stór riðgaður rússneskur togari, fullur af rottum. Öll áhöfnin hafði andast úr berklum langt norður í íshafi, allir sama daginn, allir nema einn. Í raun var þetta skammt undan Svalbarða, en þar sem sem vélamaðurinn sá eini sem var var á lífi kunni ekkert í siglingarfræðum, þá stefndi hann bara eitthvað til suðurs, bara eitthvað í hlýjuna. Hann var drykkfeldur., og þar sem öll áhöfnin var látin nema hann þá hafði hann úr miklu vína að moða. Rotturnar kunnu vel viðsig í skipinu enda var löngu búð að slökkva á frystinum svo eittþúsundfjögurhndruðþrjátíuogsjötonn af þorski voru að úldna í lestum skipsins.

Það var þugbært að kasta að kasta líkum félagana í sjóinn, en hann hafði nú barist í Afganistan og séð sitt af hverju, ekki síst í matartímonum, þegar borðsiðir fóru lönd og leið, stríð er hryllingur. Þeir fyrstu tveir fóru í rússneska fánanum en hinir níu í óhreinum rúfötum. Hann hann grét og hélt svolitla erfidrykkju með sjálfum sér. Þeir dóu allir sama daginn allir nema hann sem þó dó líka á sinn hátt og vélarnar mölluðu í vélarrúminu. Skipið silgdi í átta daga , rotturnar voru faranar að hafa áhyggjur, þær treystu ekki hinum drykkfelda stýrimanni fyrir lífi sínu. Það var þess vegna sem þær völdu eina úr sínum hópi til að tala við hann. Gamli Oleg varð fyrir valinu Hann hafði nú lent í ýmsu en þó aldrei barist í Afganistan. Strax þá um kvöldið fór Oleg uppí brú. Ívan sat á gólfinu og talaði við sjálfan sig , hann heilsaði rottunni að fyrrabragði. Oleg sagði " Ívan þetta getur ekki gengið svona lengur, hér ert þú aleinn og blindfullur í risastórum togara, þú gerir þér enga grein fyrir þeirri ábyrgð sem fylgir því að sigla svona stóru skipi um norður íshafið". Ívan fór að gráta. Hann hafði verið svo meir uppá síðkastið "Ég get ekki sagði hann" "Ívan" sagði Oleg annaðhvort stýrir þú þessu skipi í höfn eða þá að ég geri það". Ívan þagði fyrst svo tautaði hann "ég kann ekki að stýra, ég kann bara á vélina, ég gæti stýrt skriðdreka inní keisara höllina í Afganistan en ég veit ekki einusinni hvar stýrirð er á þessu skipi". "Farðu niður og passaðu mótorinn" sagði Oleg, "þú átt heima þar". Ívan skjögraði á fætur og hvarf niður í vélarrúmið. Oleg tók nú stjórnina í sínar hendur, allt frá því að hann var lítill ungi þá hafði honum dreymt um að vera skipstjóri, það var nóg til af skipsrottum en skipstjórarottur, eru sjalgæfar. Hann fann til stórkostlegrar hamingju. Hann fann hvernig þetta risastóra skip klauf öldurnar og fylgdu hverri hreifingu sem hann fyrirskipaði. Aldrei áður hafði lítil rotta stýrt svo stóru skipi. Loks sá hann land , þetta var Ísland, og brátt opnaðis Eyjafjörður. Oleg hafði komið hér áður og þekkti hér hvert sker. Hann tók stefnuna að Akureyri, hann vissi af góðum sorphaugum þar ef hann yrði að yfirgefa skipið. Við Dagverðareyri kallaði hann niður í vélarrúm" Ívan, hægðu á vélinn", en hann fékk ekkert svar, " Ívan hægðu á vélinni við erum að koma". Akreyri kom og fór, Torfunesbryggjan , hann stefndi beint á flögvöllinn. Fokker sem sem var að fara að hefja sig til lofts snar hemlaði og snéri við á flugbrautinni í sömu svifum og togarinn klauf hana og talstöðin glumdi " Halló,halló halló hvert eru þið að æða".

Oleg gleymdi aldrei þöginni fyrst eftir áreksturinn, hún var yfirþirmandi og full af létti. Það er svo gott þegar maður er laus úr svona veseni.

Hann saagði mér líka frá því að þegar hann var tólf ára þá fór hann að fitla við fimmtán ára vinnukonu á bænum, bara tólf ára. Hann brosti og sagði þetta nokkrum sinnum í viðbót.Við vorum miklir vinir , hann vildi vera ungur eins og ég og ég vildi vera gamall eins og hann. Hann var fullur en samt ekkert blindfullur. Mér þótti þetta mikið afrek og skildi ekkert í því afhverju svona maður hefði ekki verið kosinn á þing fyrir löngu. Bara tólf ára, fyrir svona sextíu árum síðan. Nú er hún líklega dáin gamla vinnukonan sem eitt sinn var fimmtán ára. Skyldi eitthvað hafa verið í hana spunnið?

Ég fékk líka oft að heyra um rottu sem átti heima hérna á næsta bæ. Þar átti líka heima manneskja að þeirri gerð sem kölluð er gömul kelling sem hét líklega Pálína og ef svo hefur verið , þá hefur hún verið kölluð Pála , því í minni sveit eru allir uppnefndir. Það var var alltaf rottugangur hjá Pálu gömlu, en henni þótti það bara notalegt. Pálína var ein af þessum konum sem var bæði læs og nokkurnveginn skrifandi þó hún væri gömul kelling. Hún var aldrei gerð að heiðursfélaga í ungmennafélaginu Framtíð en hinsvegar var hún ekki rekin úr því heldur. Hún var með stór eyru, stórt nef og grátt hár því þannig eru kellingar. Hún hafði verið kelling í fjörtíu ár þegar þessi saga gerðist. Hún var stirð í hreifingum en góðleg því þannig eru flestar kellingar. Já hún var frekar ung þegar hún gerðist kelling , en þar til hafði hún verið eftirsóttsta pía sveitarinnar. Hán var nefnilega svo fjandi glaðleg gamansöm, íturvaxin og lauslát, að allir kallmenn, bæði ungir og gamlir vildu eiga hana, að mynnsta kosti um stundarsakir. En eins og oft er um góða kvennkosti þá vissi hún ekki fótum sínum forráð og giftist drulluhalanum, helvítis ódáminum og liðleskjunni honum Þórði, sem í viðbót við mannkostina var alltaf fullur. Hann dó blessunarlega rúmum tveim árum eftir brúðkaupið og skyldi Pálu eftir með fávitanum syni þeirra. Hann var þó brátt tekinn af heimilinu því það reyndist nokkuð takmörkuð ummönun sem sem blessaður ræfillinn fékk.

Þegar fólk kom í heimsókn til Pálu þá spurði það gjarnan útí rotturnar: Hvort hún ætlaði ekki að fá sér kött eða að gera eitthvað til að losna við þennan ófögnuð. En Pála hafði ekki áhyggjur af því og svarið var alltaf það sama " þetta er nú bara ein kall rotta". Þau lifðu hamingjusöm á bænum sínum Pála og kallrottan til æfiloka, eða þar til hún var lokuð inná stofnun. Hafi hún verið lokuð inná stofnun þá fór allavegana rottan með henni. Pála er alltof góð kona til að skylja eftir aleina á opinberri stofnun.

Það er skúr hérna á hlaðinu. Inní skúrnum er kompa og á vegg í kompunni hægra megin við dyrnar er lítil spónaplata. Á plötunn miðri er rottuhali festur með girðingar keng.

Þessi kompa hefur alltaf verið eitthvað dularfull þar var helst aldrei farið inn nema í algerri neyð og þar var aldrei gert hreint nema kanski einu sinni og þar var ekkert ljós og bara píulítill gluggi með fjórum rúðum, og af þeim voru þrjár brotnar og neglt fyrir. Þarna voru geymdar rúður og gluggar og snjóþotur og hjól og vaskar og reiðtigi frá landnámsöld, vasahnífur Helga magra og sitthvað smálegt. Þarna var líka geymd fóðurblanda. Ég man eftir því að svört kýr stalst einu sinni inní skúrinn og át alla fóðurblönduna. Það varð mikið mál úr því. Kýrin gæti fengið þembu og sprungið, en þettað var engin meðal kýr, því það sá ekki á henni þó hún hafi étið tonn af fóðurblöndu. Það var grænn bíll sem kom með fóðurblönduna, litlu börnin máttu ekki vera fyrir því þá myndi bíllinn keyra yfir þau öll. Ég man eftir því hann var hávaðasamur. Ég var hræddur við hann.

Mér var ekki sagt neitt um rottuveiðar enda fannst mér þær hryllilegar. En þegar ég sá skottið þá var ekki lengur hægt að þegja. Mér var sagt að frændur mínir hafi veitt risastóra rottu í fjósinu. Hún var svona tvö fet að lengd. Þeir nelgdu hana upp á skottinu í kompunni. En daginn eftir þá lá rottan í gólfinu en halinn hangir enn í kompunni í skúrnum þar sem ekkert ljós kemst inn, nema í gegnum eina skítuga rúðu, því það er neglt fyrir hinar þrjár.

Einu sinni var lítil rotta sem átti heima í hanskahólfi í subarú. Henni þótti mjög gaman að ferðast. Í hanskahólfininu var hálfur pakki í kremkexi frá Frón. Þar var líka tjónaskrá og smurbók og sólglerugu og einn hanski og ónýt rúðuskafa. Þetta var brúnn kvenn hanski fóðraður að innan með kanínu skinni. Þar í þótti rottunni gott að kúra sig því það var vetur. Hinn hanskinn hafði týnst fyrir löngu í heimsókn til Júlíu frænku en Sigga vissi ekkert um það og lifði alltaf í voninni um að finna hinn hanskann því henni fannst þetta fallegir og góðir hannskar, rétt eins og rottunni. Það voru að koma jól eftir nokkra daga, Sigga var búinn að kaupa allar gjafirnar nema eina. Það var gjöfin til mömmu hennar, Það endaði með því að hún fann lítinn konfekt kassa í blómabúð, og lét pakka honum inn. Það voru sérlega skrautlegir molar í þessum konfekt kassa. Hver og einn moli var vafinn inn í skrautlegan áprentaðan álpappír. Efst á hverjum mola var mynd af einhverju tónskáldi, með gamaldags hárkollu. Þarna var mynd af Mótsart en hann var lemiðinlegt tónskáld, þá var svolítið grimmdarleg mynd af Mussorfski en hann var klikkaður og þá Back sem var heyrnarlaus Og Jón Leifs var á einum molanum en hann var mjög lysthneigður. Hún laumaði pakkanum í hanskahólfið, rottan þekkti ekkert af þessum tónskáldum hún hélt helst að þetta væru eigendur súkkulaði verksmiðjunnar. Blessunarlega gleymdist pakkinn í bílnum enda var hanskahólfið aldrei opnað. Þetta kvöld át rottan Jón Leifs. Hún þurfti ekkert að naga sig inní pakkann hún bara smeigði sér inn í brotinu því pappírinn var svo rúmur. Á aðfangdag var bara Bitófen eftir.

Mamma hennar Siggu var ansi hissa þegar hún opnaði jólapakka með myndum af tónskáldum og rottuskít í botninum. Hún vissi strax að hér lá fiskur undir steini, svo hún þakkaði Siggu bara fyrir pakkann. Hún hafði hvort eð er aldrei fengið neitt af viti hjá þessari næst elstu dóttur sinni.

Ég hef heyrt rottur ganga á froðuplast lofti. Þá heyrist tomm, tomm, tomm. Ég hef heyrt mýs ganga á sama lofti þá heyrðist tí, tí, tí, tí,tí,tí, en það er vegna þess að rottur eru miklu þungstígari en mýs. Það eru aldrei rottur og mýs á sama bænum í einu. Þeim kemur bara ekki saman. Rotturnar segja alltaf , "þessir litlu aumingjar" en mýsnar segja " þessar stóru feitu vitlausu rottur". Sambúðin blessast aldrei.

Einusinni skrifaði maður grein í í dagblaðið Dag á Akureyri. Greinin hét "Fljúgandi rottur". Í raun var þessi grein um hettumáfa en ekki rottur. Þessi maður var var sjálfur rotta, hann var nefnilega " Rotta sem skrifaði lesendagreinar í Dag".

Ef rottur kynnu að fljúga þá væru þær varla að flækjat þetta í rússneskum togurum. Rottur hafa aldrei komið með vorið , það eru lóurnar sem koma með vorið yfirleitt alltof snemma svo maður stendur við gluggann í hlýjunni horfir á þær hlaupandi um túnið í slyddu hraglandanum. Glaður myndi maður gefa þeim öllum peysu ef maður ætti nógu margar mátulegar.

Rottuskinn er full gisin til að vera eftirsótt vara aftur á móti þá eru til önnur nagdýr sem bera dýrmætt skinn. María hafði engar áhyggjur af þessu. Því hún vissi að það er ekki hluturinn sjálfur sem skiftir máli heldur hvað við höldum að hann sé. Auk þess fer rottubrúnt vel með gulrúnum eða svarbrúnum litum.

Hesú tók ekki í mál að flá rotturnar sjálfur svo hún varða að gera það. Skinnverkunin var einföld. Hún strengdi skinnin með teinkibólum á plánka, þau þornuðu á einum degi, að því búnu elti hún þau milli handanna þangað til þau urðu mjúk, og það var einn kosturinn við þau að í höndum Maríu urðu skinnin lúnga mjúk. Þetta byrjaði í fikti, fyrst bryddaði hún slitið hálsmál bróðursíns, svo smásaman voru komnar rottuskinns bryddingar á allar hugsanlegar brúnir á fötonum þeirra þá fór hún að selja. Fyrst var hún að hugsa um kjötkveðjuhátíðina. En síðan þróaðist þetta þar til rottubrydduð nærföt voru orðin stór söluvara. Hún kallaði þetta buffalaskinn.Kitlandi rottuskinns brækur.

Flóðsvínið er stærsta nagdýr í heimi, það á líka heima í Brasilíu. Það getur orði allt að fimmtíu kíló að þyngd. Það er mjög heimskt dýr. Nagdýr hafa þurft að gjalda fyrir fegurð sína með óþolandi heimsku. Til dæmis kanínur, kanínu ungar eru fallegustu dýr jarðarinnar, en kaníur eru líka vitlausustu dýr jarðarinnar. Þær hafa ekki snefil af hæfileikum. Auðvitað eiga þær tvær eða þrjár eðlis ávísanir en þar með er það líka upp talið. Þetta er líka sagt um fallegar konur, samt er það mest í gríni. Ætli konur eigi einhverjar eðlisávísanir, eins og kanínur.