Undirritaður lauk raungreinadeildarprófi frá VMA 1991 og hefur leiðbeint nemendum framhaldsskóla í stærðfræði síðan, þar af tvö ár sem leiðbeinandi við VMA, en einnig sjálfstætt. Á hverju ári hefur fjöldi nemenda leitað sér aðstoðar í stærðfræði og smám saman hef ég verið að sjá hinn raunverulega vanda margra nemenda.

Það er úrelt hugsun að fólk geti ekki lært þetta eða hitt. Lesblinda var uppgötvuð fyrir tiltölulega fáum árum og viðurkenning skólanna á þeim vanda gerbreytti möguleikum þessa fólks. Á sama hátt er nú verið að vinna að vanda þeirra sem gengur illa í stærðfræði og þessi samantekt mín er mitt framlag til verksins.

Akureyri haustönn 2002

Björgvin Árnason

Finnur þú fyrir hræðslu við stærðfræði? Lokastu í prófum og manst ekkert? Forðastu að þurfa að glíma við tölur og útreikninga? Finnst þér þú hreinlega ekki geta lært stærðfræði? Þá gæti þessi grein verið eitthvað fyrir þig. Þú gætir haft einhver einkenni stærðfræðiörðugleika.

Stærðfræðiörðugleikar, stundum kallað stærðfræðikvíði einkennist af ótta við allt sem hefur með útreikninga og tölur að gera. Fólk missir sjálfsöryggið og gleymir því sem það hefur lært. Það forðast aðstæður sem tengjast slíku, svo sem próf, skóla og störf sem krefjast kunnáttu í stærðfræði.

Rannsóknir sýna að um 50% nemenda í framhaldsskólum eiga við, eða hafa átt við, örðugleika að stríða í námi. Þetta er alvarlegt mál, því að þúsundir fullorðinna fara á mis við tækifæri og frama vegna óttans við að takast á við störf sem tengjast stærðfræði að einhverju leiti.

Stærðfræðikvíði er ein grein námskvíða, en þó aðgreind frá öðrum slíkum vegna sérstöðu sinnar. Sumt fólk sýnir mjög góða framistöðu í tungumálum og öðrum greinum, en gengur illa í eðlisfræði og þeim greinum sem krefjast mikillar stærðfræði. Stærðfræðikvíði er sálrænn vandi og segir ekki til um, né tekur tillit til þroska eða greindar. Hins vegar hindrar hann fólk í að læra stærðfræði og tengdar greinar og orsakar þar af leiðandi lágt sjálfstraust og brottfall úr skólum.

Nemendur hafa verið beðnir að lýsa líðan sinni og hugmyndum þegar stærðfræði á í hlut og hér eru dæmi um svör þeirra:

Það sem þessir nemendur eru að lýsa er stærðfræðikvíði. Þau hafa misst tökin og fyllast vonleysi. Þau festast í þeirri trú að þau hreinlega geti ekki lært stærðfræðina og loka sig af í þeirri trú að eitthvað sé að þeim og ekkert sé við því að gera.

Vandamál í skóla verða ekki til á einni nóttu og það er ekki á allra færi að greina þau. Nemandi með prófkvíða eða áhyggjur af frammistöðu sinni getur hafa þróað með sér vandann í mörg ár áður en hann er greindur eða viðurkenndur. Ástæðurnar geta verið margþættar, en helst ber að nefna óttann við að verða sér til skammar, kvíða yfir að þurfa að standa fyrir framan bekkinn og streitu af völdum tímapressu í verkefnum og prófum.

Í raun er þarna á ferðinni ótti við gagnrýni og mistök sem er mjög útbreiddur meðal fólks. Hann á sér rætur einhversstaðar vegna þess að þetta eru viðbrögð sem við höfum lært. Einhversstaðar í fortíðinni, annaðhvort í skóla eða utan hans, höfum við orðið fyrir gagnrýni, einelti eða einhverju því sem situr í okkur.

Ógætileg eða niðrandi orð foreldris, vinar eða kennara geta búið um sig og valdið því að við missum trúna á annars ágæta námshæfileika. Eitt mislukkað próf getur síðan fest í sessi kvíða og efasemdir sem mjög erfitt er að losna við. Margir halda að ef okkur mistekst eitt verk, þá aukist líkurnar á að mistakast aftur.

Hlutunum er ekki þannig farið og í raun hefur atburður í fortíðinni ekki áhrif á komandi atburði, nema við tengjum þá saman og höfum viljandi eða óviljandi áhrif á útkomuna. Neikvætt hugarfar er ávísun á mistök, hvort heldur er í vinnu eða mannlegum tengslum. Neikvætt hugarfar skapar og elur ranghugmyndir og við festumst í vítahring uppgjafar og vonleysis.

Í skólum og manna á milli ganga margar ranghugmyndir um stærðfræði, sem fremur auka á ótta og vanda nemenda heldur en hitt. Dæmi um þessar ranghugmyndir eru:

1. "Strákar eru betri en stelpur í stærðfræði". Þetta hefur verið rannsakað árum saman í mörgum löndum, án þess að marktækur munur finnist.
   
2. "Það er aðeins ein rétt leið til að leysa dæmi". Flest stærðfræðidæmi er hægt að leysa á mismunandi hátt.
   
3. "Sumt fólk hefur stærðfræðiheila en aðrir ekki". Flestir hafa mun meiri hæfileika en þeir gera sér grein fyrir.
   
4. "Það er slæmt að telja á fingrunum". Þvert á móti. Að telja á fingrum lýsir einmitt skilningi á tölum.
   
5. "Þeir sem eru góðir í stærðfræði leysa vandamál hratt í höfðinu". Þetta atriði kemur með æfingu á löngum tíma. Meira að segja kennarar lesa dæmin yfir fyrir tímana.

Áðurnefndar ranghugmyndir valda því að nemendur hugsa um þær í sífellu eins og þær væru sannleikur og viðhalda þannig ótta sínum.

1. "Ég get ekki reiknað nógu hratt". Fólk lærir og vinnur á misjöfnum hraða. Það er ekki hraðinn sem skiptir máli heldur niðurstaðan.
   
2. "Ég hef ekki stærðfræðiheila". Þessi hugsun hindrar okkur að ná árangri og viðurkenna eigin hæfileika.
   
3. "Ég er með rétt svar, en ég fann það á rangan hátt". Það er engin ein leið rétt í stærðfræði. Flest dæmi má leysa á marga vegu.
   
4. "Ef ég fæ rétt svar, þá er dæmið of einfalt". Nemendum hættir til að vanmeta eigin getu í tengslum við stærðfræði.
   
5. "Stærðfræði er lífi mínu óviðkomandi". Þannig er það nú ekki, en ef við tökum stærðfræðina í sátt og viðurkennum hana sem hluta af lífinu, mun námið verða auðveldara.

Það að óttast stærðfræði er ekki meðfætt, heldur eru þetta lærð sálræn viðbrögð sem trufla nemendur við námið. Góðu fréttirnar eru þær að allt sem við höfum lært getum við líka endurskoðað og breytt hugmyndum okkar um. Okkar raunverulega geta er miklu meiri en við höldum og ef við trúum því fer okkur strax að ganga betur.

Við getum gert ýmislegt til að létta okkur námið og smámsaman komast yfir kvíðaviðbrögðin sem fylgja stærðfræðitímum og prófum.

1. Lestu yfir og lærðu til fulls grunnatriðin í reikningi: samlagningu, frádrátt, margföldun, deilingu og almenn brot. Margir nemendur fóru á mis við þessi grunnatriði á fyrstu skólaárunum, hugsanlega vegna skorts á aðstoð og athyggli frá kennurum og foreldrum. Stærðfræðin lærist skref fyrir skref og sífelt er byggt ofan á fyrri kunnáttu. Ef undirstaðan er veik þá brestur hún um síðir, en hins vegar er aldrei of seint að styrkja undirstöðuna svo að hún þoli meira álag.
   
   
2. Athugaðu vel hvaða tilfinningar og hugsanir þú hefur þegar þú ert í tímum eða að læra heima. Auðvitað finnst þér leiðinlegt í tímum þegar þú skilur ekki hvað fram fer, en þessar neikvæðu hugsanir eru einmitt það sem þú þarft að breyta og það mun hafa stórkostleg áhrif á allt þitt nám og reyndar margt annað í lífinu.
3. Fáðu hjálp! Námskvíði byggist upp á löngum tíma. Oft líða ár þar til nemandi áttar sig og er þá oft kominn í mikinn vanda, jafnvel orðinn árum á eftir í stærðfræðinni. Hikaðu ekki við að tala við námsráðgjafa í þínum skóla og sækja námskeið um prófkvíða ef þau eru í boði. Mundu að margir í kring um þig þjást af sama vanda og það gerir þig sterkari að leita hjálpar en að sitja aðgerðarlaus. Leitaðu eftir aðstoð við námið, helst hjá reyndu fólki sem hefur innsýn í það sem þú ert að fást við.
4. Lærðu hugtök og orðaforða stærðfræðinnar. Flestar námsgreinar nota hugtök sem okkur eru framandi og þurfa útskýringar við. Eitt misskilið hugtak getur valdið stórum vanda síðar. Leggðu þig eftir útskýringum og notaðu einfalda rökfræði við að skilja dæmin.
5. Lærðu slökun og viðbrögð við kvíða. Kvíði minnkar einbeitingu, skíra hugsun, athyggli og minni. Slökun felst í því að byrja hvern tíma og próf á því að tæma hugann, anda djúpt og slaka á í 2 – 3 mínútur.
6. Temdu þér jákvæð viðhorf til stærðfræðinnar. Jákvæð viðhorf auka sjálfstraustið, minnka kvíða og bæta bæði árangur og líðan.
7. Talaðu jákvætt um sjálfa/n þig. Hafðu gætur á því sem þú segir og segðu ALDREI: ég get ekki lært… ég fell, ég er svo vitlaus, eða aðra neikvæða hluti. Þetta er mjög mikilvægt því að neikvæð hugsun og tal minnkar sjálfstraustið, álit annara og skaðar þig. Sá sem gengur um, viss um að falla á prófi, er svo gott sem fallinn, því hann er búinn að dæma sjálfan sig úr leik fyrirfram.

Sumir sem eiga erfitt með stærðfræðina sitja aftarlega í tímum, spyrja sjaldan kennarann ráða og forðast að láta á sér bera. Þetta minnkar kannski álagið á fyrstu vikum annarinnar, en mun koma niður á þér síðar. Best er að sitja fremst í tímum, þar sem truflun er minni og betra er að fylgjast með. Spurðu þeirra spurninga sem í hugann koma, það eru örugglega fleiri að hugsa um það sama og verða þér þakklátir, hins vegar nærð þú athyggli kennarans með þessu móti.

Mundu líka að lesa heima og æfa þig á verkefnum. Stærðfræði lærist aðeins með æfingu og endurtekningu. Eftir tímana er gott að lesa yfir glósur og dæmi samdægurs, það festir aðferðirnar í minninu.

Allir geta lært stærðfræði eins og önnur fög en fólk lærir mismunandi og mishratt. Sumir þurfa lengri tíma til að setja hluti í samhengi og okkur gengur misvel að sjá í gegn um vandamálin og fá mynd af lausninni. Það er nemendum nauðsynlegt að dæmin séu tengd daglegu lífi á einhvern hátt.

Til baka Heimasíða Björgvins